Kod czystości CCC i klasy wielkości cząstek – jak czytać wynik badania

Sprawozdanie z badania czystości technicznej wg VDA 19.1 i ISO 16232 podaje liczbę cząstek w klasach wielkości, masę zanieczyszczeń, największą cząstkę i często kod czystości CCC. Wyjaśniamy, co oznaczają te wartości i jak porównać je ze specyfikacją czystości z rysunku albo od odbiorcy.

Laborantka przy komorze do badań czystości technicznej

Klasy wielkości cząstek

W analizie świetlno-optycznej mierzy się najdłuższy wymiar każdej cząstki zebranej na filtrze i przypisuje ją do klasy wielkości oznaczonej literą. Dolna granica należy do klasy, górna – już do następnej.

Klasa	Wielkość cząstki [µm]
B	5–15
C	15–25
D	25–50
E	50–100
F	100–150
G	150–200
H	200–400
I	400–600
J	600–1000
K	1000–1500
L	1500–2000
M	2000–3000
N	3000 i więcej

Specyfikacja czystości określa zwykle, ile cząstek w wybranych klasach jest dopuszczalnych na część albo na powierzchnię, oraz jak duża może być największa cząstka.

Rodzaje cząstek

Poza wielkością liczy się rodzaj cząstki, bo różne cząstki stwarzają różne ryzyko:

cząstki metalicznie błyszczące – zwykle wióry i opiłki metalu; najgroźniejsze dla hydrauliki, łożysk i elektroniki, dlatego specyfikacje często ograniczają je osobno,
cząstki niemetaliczne – m.in. tworzywa, ścier, piasek i pozostałości materiałów ściernych,
włókna – długie i cienkie cząstki, np. z tkanin i czyściw; w wyniku podaje się je osobno.

Kod czystości CCC

Kod czystości części (Component Cleanliness Code, CCC) zapisuje wynik jednym ciągiem znaków, np. CCC = A(B13/C12/D11/E9/F7/G5/H3/I00). Litera przed nawiasem mówi, do czego odniesiono liczbę cząstek: A – do 1000 cm² powierzchni części, V – do 100 cm³ objętości, N – do jednej części.

W nawiasie każda para to klasa wielkości i poziom zanieczyszczenia. Im wyższy poziom, tym więcej cząstek – każdy kolejny poziom oznacza w przybliżeniu dwa razy więcej cząstek niż poprzedni. Poziom 00 oznacza, że w danej klasie nie znaleziono żadnej cząstki.

Masa zanieczyszczeń

Analiza grawimetryczna podaje masę zanieczyszczeń zebranych z części, zwykle w miligramach na część albo na 1000 cm² powierzchni. Masa i liczba cząstek mówią o różnych rzeczach, dlatego specyfikacje często wymagają obu wartości.

Na co zwrócić uwagę, porównując wynik ze specyfikacją

metoda ekstrakcji – natrysk ciśnieniowy, ultradźwięki, płukanie wewnętrzne albo wstrząsanie dają różne wyniki, dlatego metoda i jej parametry powinny być takie jak w specyfikacji albo w uzgodnionej procedurze,
test zaniku – potwierdza, że wybrana ekstrakcja usuwa z części praktycznie wszystkie zanieczyszczenia: kolejne ekstrakcje dają coraz mniej cząstek, a ostatnia nie więcej niż 10% ich sumy,
wartość ślepej próby – zanieczyszczenia wniesione przez samo badanie (ciecz, aparatura, otoczenie) muszą być wyraźnie mniejsze od mierzonych,
liczba części w próbce – małe części bada się razem po kilka sztuk, żeby wynik był wiarygodny,
największa cząstka – jedna cząstka większa od dopuszczalnej wystarczy, by część nie spełniła wymagań, nawet gdy liczby w klasach są niskie.

Sprawozdanie budzi wątpliwości albo specyfikacja czystości jest dopiero ustalana? Nasze akredytowane laboratorium (AB 1836) bada części wg VDA 19.1 i ISO 16232 i pomaga dobrać metodę badania do części.

Powiązane usługi

Najczęstsze pytania

Co oznacza zapis CCC = A(B13/C12/D11/…)?

To kod czystości części wg ISO 16232 i VDA 19.1. Litera A oznacza, że liczbę cząstek odniesiono do 1000 cm² powierzchni, a każda para w nawiasie to klasa wielkości cząstek (np. B: 5–15 µm) i poziom zanieczyszczenia w tej klasie – im wyższy poziom, tym więcej cząstek.

Jakie klasy wielkości cząstek opisuje VDA 19.1?

Od B (5–15 µm) do N (3000 µm i więcej). O klasie decyduje najdłuższy wymiar cząstki zmierzony w analizie świetlno-optycznej.

Czym są cząstki metalicznie błyszczące?

To cząstki, które w analizie świetlno-optycznej odbijają światło jak metal – zwykle wióry i opiłki. Są najgroźniejsze dla hydrauliki, łożysk i elektroniki, dlatego specyfikacje często ograniczają je osobno.